گياهان دارويي
اخبار گياهان دارويي
آثار سوء تبليغات داروهاي گياهي با حضور دکتر دستجردي در كميسيون بهداشت مجلس بررسي مي شود.
نايب رييس كميسيون بهداشت و درمان مجلس شوراي اسلامي اعلام كرد كه آثار سوء تبليغات داروهاي گياهي با حضور 'دکتر مرضيه وحيد دستجردي' دراين كميسيون بررسي مي شود. 'اكبر رنجبرزاده' روز يكشنبه در گفت وگو با خبرنگار پارلماني ايرنا درباره مهمترين اولويت برنامه كميسيون بهداشت و درمان مجلس در هفته جاري تصريح كرد: اثرات سوء تبليغات داروهاي گياهي و روي آوردن به طب سنتي و سوزني بدون رعايت بهداشت در هفته هاي گذشته در اين كميسيون مورد بررسي قرار گرفت و اين موضوع مجددا با دعوت از وزير بهداشت در صدر دستور كار كميسيون در روز سه شنبه قرار مي گيرد (ایرنا، 24/7/1390).
نخستین گردهمایی پیشکسوتان گیاهان دارویی کشور
نخستین گردهمایی پیشکسوتان گیاهان دارویی کشور در مرکز تحقیقات جنگلها و مراتع برگزار شد. به گزارش واحد مرکزی خبر، این گردهمایی با حضور پیشکسوتانی که بیش از 50 سال سن داشتند، به منظور بهره گیری از تجارب آنان برای راه اندازی یک اتاق فکر برای ساماندهی تولید و بهره برداری از گیاهان دارویی در کشور برگزار شد. رئیس انجمن گیاهان دارویی کشور در حاشیه برگزاری این گردهمایی گفت: بیش از 7 هزار گونه گیاهی در کشور وجود دارد که از این تعداد 800 نوع آن جزو گیاهان دارویی و معطر هستند. رضایی افزود: متاسفانه بسیاری از گیاهان دارویی ایران پس از تولید بدون فرآوری و تهیه دارو به خارج از کشور صادر می شود و پس از فرآوری و تهیه دارو با قیمت بسیار زیاد به داخل کشور باز می گردد. وی گفت: یکی از اصلی ترین اهداف ما جلوگیری از خروج گیاهان دارویی قبل از فرآوری است و در این راه باید تجهیزات تهیه دارو از این گیاهان را در داخل ایجاد کنیم. رئیس انجمن گیاهان دارویی کشور تصریح کرد : در کشور ما گیاهانی مانند گل محمدی، آنقوزه، باریجه و زیره سیاه وجود دارد که از نظر خواص دارویی جزو گیاهان منحصر به فرد در دنیا هستند ولی متاسفانه بدون فرآوری صادر می شوند. رضایی خاطرنشان کرد : برای بهره مندی از نظرات پیشکسوتان این عرصه کتابی با عنوان راهکارهای پیشکسوتان را تهیه کرده ایم که فعلا بصورت نسخه الکترونیک و در آینده بصورت کتاب در اختیار علاقه مندان قرار می گیرد. یکی دیگر از اهداف این همایش کشت و تولید انبوه گیاهان دارویی با استفاده از فناوریهای نوین کشاورزی و تشکیل نشستهای ماهانه با کارشناسان و پیشکسوتان این عرصه اعلام شد (ایرنا، 23/7/1390).
رييس اداره داروهاي طبيعي و مكمل سازمان غذا و دارو خبر داد: طراحي سيستم مستقل توزيع داروهاي گياهي براي نخستين بار در كشور
رييس اداره داروهاي طبيعي و مكمل سازمان غذا و دارو از طراحي سيستم مستقل توزيع داروهاي گياهي براي نخستين بار در كشور خبر داد. دكتر اميرحسين جمشيدي افزود: اين سيستم كه به منظور توزيع داروهاي طبيعي در حال طراحي است، پروسه آمارگيري را آسانتر مينمايد. وي ضمن بيان اين مطلب كه در حال حاضر سيستمهاي پخش دارو، مسئوليت توزيع تمامي داروها را در كشور بر عهده دارند، اظهار كرد: به كارگيري اين سيستم، همچنين موجب ارتقاي مصرف و توزيع بهينه داروهاي گياهي و سنتي ميشود. جمشيدي افزود: ضمن آن كه برخورداري از يك سيستم مستقل توزيع داروهاي طبيعي ميتواند به امر فرهنگ سازي كمك كند تا دارو بهتر به مصرف كننده، پزشك و داروساز شناسانده شود. رييس اداره داروهاي طبيعي و مكمل سازمان غذا و دارو با بيان اين كه در زمينه تنوع داروها رشد خوبي داشتهايم، عنوان كرد: اكنون به جايي رسيدهايم كه فرآوردههاي طبيعي در حال اثبات و دفاع از خودشان هستند. وي همچنين درباره پروسه اعطاي مجوز به فرآوردههاي طبيعي و لزوم اثبات علمي كاربرد داروهاي گياهي همانند داروهاي شيميايي توضيح داد: مسير روشني براي اعطاي مجوز به يك فرآورده وجود دارد. براي بسياري از فرآوردههاي طبيعي، رويكردي كه براي داروهاي صناعي هست، لزومي ندارد زيرا در ارتباط با داروي صناعي با مولكولي مواجه هستيد كه اين مولكول در بسياري از موارد در دنيا وجود نداشته و توسط بشر ساخته شده و او با ساخت آن با انبوهي از سوالات مواجه ميشود كه ابتدا بايد به آنها پاسخ داده و سپس آن دارو را وارد چرخه دارويي كند. يكي از اين سوالها، عوارض جانبي داشتن آن دارو است. وي با اشاره به اين كه اين روند، يك سير طولاني است، اظهار كرد: در مورد فرآوردههاي طبيعي اين مشكل وجود ندارد و بشر هزاران سال است كه آنها را مصرف ميكند و با يك داروي جديد مواجه نيست به همين علت به كار بستن آن الزاماتي كه براي تاييد داروي شيميايي لازم است در بسياري از موارد ضرورت پيدا نميكند. در مواردي هم كه ضرورت وجود دارد طبق آيين نامه براي دارو كارآزمايي انجام ميشود (ایسنا، 18/7/1390).
با تلاش پدر فيتوشيمي و ترپنوئيدهاي ايران محقق شد:
كشف داروي موثر ضدمالاريا از گياهان بومي خراسان
به گزارش خبرنگار «علمي» خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، دكتر عبدالحسين روستائيان كه در دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم تحقيقات سخن ميگفت، اظهار كرد: مالاريا يكي از جديترين خطرات سلامتي در بسياري از بخشهاي جهان به ويژه در آفريقا و آمريكاي لاتين با ميزان مرگ و مير بالا به شمار آمده و اين وضعيت در اپيدميهاي بومي به واسطه انتشار انگلهاي مقاوم در برابر داروهاي استاندارد خطرناكتر و پيچيدهتر ميشود. اين بيماري به وسيله تك ياختهاي از جنس پلاسموديوم در گلبولهاي قرمز ايجاد شده، از طريق نيش آلوده (آنوفل) منتقل شده و باعث تب و لرز دورهاي ميشود. وي افزود: ميزان مرگ ومير ناشي از مالاريا در كودكان زير چهار سال، به علت مقاومت انگل مربوطه در برابر داروي كلروكين (Chloroquie) در طول مدت شش سال، يازده برابر افزايش داشته است؛ به گونهاي كه تنها در آفريقا سالانه اين بيماري منجر به مرگ بيش از يك ميليون كودك ميشود. تفكر براي ريشه كن كردن اين بيماري به واسطه استفاده از واكسن، واقعگرايانه نيست. روستائيان با بيان اينكه تا كنون داروهاي فراواني براي درمان مالاريا پيشنهاد و مصرف شده است، تصريح كرد: در اين ميان معروفترين و جديدترين آنها «آرتميزينين» به عنوان يك «سسكويي ترپن لاكتون» با حلقه «اندوپروكسيد» از گياه «Artemisia anuua» و مشتقات آن مثل آرتميتر، آرتزونات و غيره است. وي ادامه داد: آرتميزينين و مشتقاتش به دليل داشتن گروههاي اندوپروكسيد، اثر ضد مالاريايي از خود نشان ميدهند. اين تركيبات با آلكيله كردن پروتئينهاي ديواره سلولي و اتصال به آهن هموگلوبين باعث اختلال در متابوليسم با يك انگل شده و انگل را از بين ميبرند. تهرانوليد (Tehranolide) به عنوان يك عامل ضد مالارياي جديد با ساختار «سسكويي ترپن لاكتون اندوپروكسيد» معرفي خواهد شد. تهرانوليد يك «سسكويي ترپن لاكتون» مشابه آرتميزينين است. تاثيرات ضد مالاريايي (Tehranolide) موجود در عصاره گياه «Artemisia diffusa» بر روي انگل مالارياي جوندگان (plasmodium berghei NY strain) در مدل موشهاي هم خون مورد ارزيابي قرار گرفته است. وی با اشاره به اينكه اين ماده گياهي (Artemisia diffusa) در سپتامبر 2005 از منطقه شمال شرقي ايران از مناطق احمدآباد و زمان آباد در استان خراسان جمعآوري و شناسايي شده است، در خصوص نحوه استخراج و خالصسازي آن خاطرنشان كرد: ابتدا اندام هوايي خشك شده گياه به قطعات كوچك تقسيم شده و سپس با حلال سه گانه قطبي، نيمه قطبي و غير قطبي در مدت معين، استخراج در دماي اتاق صورت ميگيرد. به گزارش ايسنا، مقاله علمي اين تحقيق در پنجاه و نهمين كنگره بينالمللي و اجلاس سالانه انجمن پژوهشهاي گياهان دارويي و محصولات طبيعي در آنتالياي تركيه ارائه شده است (ایسنا، 16/7/1390).
آغاز برداشت اولين محصول مزرعه گياهان دارويي جهاد دانشگاهي آذربايجان شرقي
برداشت اولين محصول مزرعه گياهان دارويي جهاد دانشگاهي واحد آذربايجان شرقي واقع در شهرستان ملكان آغاز شد. به گزارش سرويس پژوهشي ايسنا منطقه آذربايجان شرقي، عليرضا هادي پور، معاون پژوهشي جهاد دانشگاهي واحد آذربايجان شرقي با اعلام اين خبر اظهار كرد: محصولات مزرعه گياهان دارويي که در زميني به مساحت 5 هکتار کشت شده بود، در حال برداشت توسط نيروهاي فصلي است و محصولات برداشت شده پس از اتمام و انتقال به يک باب سوله، در محيط سايه، خشک و سپس به بازار مصرف انتقال داده خواهند شد، اين محصولات شامل نعناع فلفلي، آويشن و مليسن هستند. وي افزود: در سال جاري، فقط 5 هکتار از مساحت 30 هکتاري مزرعه گياهان دارويي زير کشت رفته و براي سال آينده در نظر داريم اين ميزان را با کاشت 10 گونه گياهي به 30 هکتار تعميم دهيم. هادي پور با يادآوري اينکه در سال جاري فقط به برداشت محصولات و خشک کردن آنها اکتفا ميشود، گفت: سال بعد کارگاه و کارخانه اسانس گيري نيز راهاندازي خواهد شد (ایسنا، 13/7/1390).
تغذیه با گیاهان دارویی تمایل نوزاد به شیر مادر را کم میکند.
رئیس انجمن تغذیه با شیر مادر، استفاده از شیرخشت، ترنجبین، عرق نعناع، آب و آب قند در نوزادان را تا 6 ماه نخست تولد منع کرد و گفت: گونه مواد باعث میشود نوزاد دیگر تمایلی به استفاده از شیر مادر نداشته باشد. احمدرضا فرسار گفت: تحقیقات ثابت کرده است که برخی مسائل در موفقیت مادر در شیردهی بسیار مهم است که باید به آن توجه کرد؛ یکی از مهمترین این مسائل برقراری ارتباط در لحظه تولد است یعنی در لحظه تولد و بدون هیچگونه وقفهای، باید نوزاد را در تماس پوستی و چشم در چشم با مادر قرار داد (فارس، 6/7/1390).
اثر بخشي ترکيب اسانس گياه «بادرنجبويه» و «مورد» در بهبود آفتهاي دهاني
نتايج يک پژوهش نشان داد که ترکيب گياهي دو اسانس «بادرنجبويه» و «مورد» ميتواند به ميزان قابل ملاحظهاي در کنترل و درمان آفتهاي دهاني موثر باشد. به گزارش خبرنگار پژوهشي ايسنا، منطقه علوم پزشکي تهران، آفت مينور فراواني زيادي دارد، چنانچه شيوعي بين 2 تا 50 درصد در جوامع مختلف براي آن گزارش شده و از آن جا که بسيار دردناک است و درمان قطعي براي آن معرفي نشده است، از اين رو تلاش در زمينه تهيه دارويي که اين بيماري را کنترل كند، بسيار مفيد است. سيد سينا اسلامي روشتي، پژوهشي را براي تعيين ميزان اثربخشي ترکيب داروي گياهي مورد و بادرنجبويه در کنترل و درمان آفت مينور طراحي و ارائه كرده است. نتايج اين پژوهش بيانگر آن است که در اين مطالعه استفاده از ترکيب گياهي بادرنجبويه و مورد توانست به طور موفقيتآميزي در درمان آفت دهان موثر واقع شود. اما لازم است جهت به دست آمدن غلظت دقيقتر ترکيب مواد موثر، مطالعه گستردهتري صورت گيرد (ایسنا، 6/6/1390).
صادرات زرشک به 20 کشور جهان
معاون توسعه تجارت خارجي سازمان بازرگاني گفت: 53 هزار و 379 کيلوگرم زرشک ايران به ارزش بيش از 310 هزار دلار به بيش از 20 کشور دنيا صادرات مي شود. ماهگلي روز گذشته در اولين جلسه کانون ملي هماهنگي زرشک و عناب، استفاده از شيوه هاي نوين در توليد را ضروري دانست و افزود: با توجه به حاکميت خرده مالکي بعد از توليد، تمرکز ترمينال ضبط و نگه داري و بارگاه علاوه بر رعايت بهداشت و ضوابط افزايش کيفيت را نيز به دنبال دارد. رئيس سازمان صنايع و معادن استان نیز گفت: با توجه به مشخص شدن اولويت ها در نقشه راه کانون ملي هماهنگي زرشک و عناب، بايد فعاليت هاي بعد از آن تعيين شود، اين اقدامات در حيطه اختيارات استاني، وزارت خانه، و قانون گذار يا هيئت وزيران است. جميع اقدامات ترويجي را در اولويت توليد اين محصولات عنوان کرد و ايجاد مزرعه، بارگاه، بسته بندي، حمايت، آموزش، اطلاع رساني را از جمله اين اقدامات برشمرد. کارشناس و عضو کانون ملي هماهنگي زرشک و عناب نيز کليات مراحل تدوين نقشه راه اين کانون را تشريح کرد و وجود مراکز آموزشي، آزمايشگاهي، آب، خاک، گياه پزشکي، سهم بالاي توليد اين محصولات را از مهم ترين نقاط قوت آن عنوان کرد. فلاح موازي کاري و ناهماهنگي در نهادهاي مختلف و سياست گذاري در توسعه زرشک و عناب، فقدان واحدهاي تحقيق و توسعه، پرداخت نشدن تسهيلات به توليد کنندگان، نبود شناخت کافي نسبت به کاشت، داشت و برداشت، نبود برند منطقه اي، ناشناخته بودن خواص و ويژگي ها و ... را از مهم ترين ضعف ها در توليد اين محصولات برشمرد. به گفته وي، وجود رقباي توليد کننده زرشک و عناب، به ويژه عناب در چين، سطح پايين درآمد کشاورزان، نوسان قيمت، کافي نبودن قوانين و طرح هاي تشويقي و تسهيلات و ... از عوامل تهديد کننده زرشک و عناب است (باشگاه خبرنگاران، 15/6/1390).
داشتن 3 کيلو گياه دارويي سوغاتي آزاد شد.
بر اساس استعلام اخذ شده از سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري کشور، صادرات 3 کيلوگرم گياهان دارويي و صنعتي به منظور سوغاتي بدون اخذ مجوز در سال 90 بلامانع است. البته درباره راه هاي تشخيص سوغاتي بودن يا نبودن اين گياهان در صورت کشف از مسافران، حرفي به ميان نيامده است (روزنامه خراسان، 28/6/1390).
برداشت بي رويه شيرين بيان، خاك حاصلخيز مزارع را تخريب مي كند.
كارشناس زراعت مديريت جهادكشاورزي استان اردبیل گفت : برداشت بي رويه گياه شيرين بيان به علت شخم عميق خاك حاصلخيز مزارع را تخريب مي كند. نورالدين شارعي با اشاره به اينكه ضخامت سطح حاصلخيز مزارع بسته به منطقه و نوع خاك تفاوت دارد افزود: بعلت شخم عميق در عمليات برداشت ريشه گياه شيرين بيان لايه هاي غيرمستعد و زيرين خاك با سطح قابل كشت مزارع مخلوط شده و حاصلخيزي خاك را از بين مي برد (باشگاه خبرنگاران، 20/6/1390).
درمان صددرصد سوختگي با داروي گياهي ارزان
محققان اردبيلي موفق به ساخت دارويي گياهي براي ترميم سوختگي هاي پوستي شدند كه بعد از درمان هيچ گوشت اضافي در بدن به جا نمي گذارد. سيامك محمدي يكي از طراحان اين ايده نو اظهار داشت: از سال 86 كه در رشته گياه پزشكي تحصيل مي كردم يكي از دغدغه هاي من رفتن به دامنه هاي كوه بوده تا بتوانم دارويي را براي ترميم سوختگي بيابم. وي افزود: بعد از تحقيق و آزمايش روي گياه 'هوا چوبه' بالاخره توانستيم اولين بار در كشور دارويي را براي سوختگي بسازيم كه هيچ گوشت اضافي را در بدن آسيب ديده به جا نمي گذارد. به گفته اين محقق يكي از ويژگي هاي بارز اين دارو كم هزيبه بودن آن است كه با قيمت 6 هزار تومان براي مصرف كننده تمام مي شود كه در مقابسه با داروي آلماني كه 20 هزار تومان است مي تواند بسيار كم هزينه باشد. محمدي اظهار داشت: داروي گياهي براي ترميم سوختگي در اين دوره از نمايشگاه يكي از بهترين طرح ها مي باشد ولي متاسفانه هيچ نماينده اي از استانداري اردبيل به غرفه ما نيامده و همين امر باعث شده كه غزفه استان اردبيل خالي بماند (خبرگزاری جمهوری اسلامی، 18/6/1390).
صادرات ماهانه يک تن ژل آلوئه ورا از ميناب
ماهانه بیش از یک تن ژل آلوئه ورا از موسسه فرآوری گیاهان دارویی شهرستان میناب به ارمنستان صادر می شود. صالحی رئیس سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان گفت: ژل های فر آوری شده در بسته های 60 میلی برای فروش در بازارهای داخلی و در ظرف های 4 لیتری به کشور ارمنستان صادر می شود. از هر تن ژل آلوئه ورا بیش از 300 کیلو ژل فرآوری شده به دست می آید. مرتضی پابُرجی موسس کارگاه فرآوری گیاهان دارویی میناب گفت: برگ های گیاهان نعناع فلفلی و به لیمو نیز در کیسه های20 کیلویی از این موسسه برای مصرف داخلی به استان های فارس و خراسان جنوبی فرستاده می شود. این کارگاه با 2 هکتار وسعت در کنار مزرعه 10 هکتاری کاشت گیاهان دارویی این شهرستان واقع است و با مشارکت 20 کشاورز محلی اداره می شود. این کارگاه تنها گارگاه فرآوری آلو ئه ورا در هرمزگان است که ژل های تولیدی آن به صورت کاملا سنتی تهیه می شود. در این کارگاه کارگران پس از پخت گیاه و گرفتن عصاره آن، ژل ها را به مدت 2 ساعت منجمد می کنند وسپس گرما می دهند و با افزودنی های مجاز مخلوط می کنند تا غلظت ژل به حد کافی برسد (واحد مرکزی خبر، 14/6/1390).
فرآوری گیاهان دارویی در خراسان شمالی اولویت دارد
معاون برنامهریزی سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی گفت: فرآوری گیاهان دارویی در این استان از اولویتهای سرمایهگذاری است. محمدرضا حسینزاده اظهار داشت: خراسان شمالی با برخورداری از ظرفیتهای بالا در تولید گیاهان دارویی این استعداد را داشته تا واحدهای فرآوری گیاهان دارویی در استان ایجاد شود. وی با بیان اینکه جهاد کشاورزی استان خراسان شمالی برای اجرای طرحها در این زمینه سرمایهگذاران بخش خصوصی را مورد حمایت قرار میدهد، افزود: بسیاری از گیاهان دارویی این استان خواص درمانی داشته و قابلیت صادرات به خارج از کشور را دارد (خبرگزاری فارس، 22/6/1390).
موزه گياهان دارويي خضری راهاندازی میشود
رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری قاین گفت: موزه گیاهان دارویی در شهر خضری دشت بیاض قاین راهاندازی میشود. علی صرافیان در اختتامیه نمایشگاه صنایع دستی خضری اظهار داشت: میراث فرهنگی این شهرستان تلاش میکند تا موزه جدیدی با عنوان گیاهان دارویی در شهر خضری دشت بیاض راهاندازی کند که طرح ایجاد این موزه نیز به تصویب رسیده است. وی با بیان اینکه برای راهاندازی موزه گیاهان دارویی در قاین امسال 100 میلیون ریال اعتبار در نظر گرفته شده است، افزود: در قاینات سه موزه شامل موزههای آب، مشاهیر و مردمشناسی وجود دارد که موزه آب در آب انبار بازار سال 86 و موزههای مشاهیر و مردمشناسی در منزل سلطانی سال 84 راهاندازی شد (خبرگزاری فارس، 25/6/1390).
بخشي از اقتصاد دنيا روي شاخ گياهان دارويي ميچرخد؛ ارزش تجارت جهاني اين گياهان بيشتر از 43 ميليارد دلار است و فقط در سال 96 ميلادي 25 درصد بازار دارويي جهان با 250 ميليارد دلار ارزش به داروهاي ساخته شده از گياهان دارويي اختصاص داشت. در تجارت گياهان دارويي مثل هميشه چين پيشقراول است. اين كشور 5/38 درصد كل صادرات اين محصولات را در دست خودش گرفته، آلمان هم جايگاه مهمي بعد از چين دارد و البته كانادا كه از سال 98 19تا 1999 توانست فقط از راه صادرات گياه جينسينگ 60 ميليون دلار درآمد كسب كند. گفته ميشود در داروخانههاي چين 40 درصد داروها، داروي گياهي هستند و هر سال 460 هزار تن مواد گياهي مورد نياز كارخانجات سازنده داروهاي گياهي در اين كشور توليد ميشود.
گياهان دارويي سرمايه مردم پيشرفته دنياست، ولي ما باز هم از آنها عقب افتادهايم. ما قادريم به طور متوسط هر سال حدود 4 هزار تن از محصولات جنگلي و مرتعيمان به ارزش فقط 2 ميليون دلار را به خارج از كشور صادر كنيم كه اين مقدار در مقايسه با توان اكولوژيكي و پتانسيلهاي توليديمان رقم چشمگيري نيست. امروز سهم ايران از بازار گياهان دارويي دنيا 60 ميليون دلار است كه اگر زعفران را از اين فهرست حذف كنيم رقمي حدود 24 ميليون دلار باقي ميماند. سالانه نزديك به 50هزار تن اسانس در جهان توليد ميشود و تنها در سال 2002 حدود 350 محصول جديد آلوئهورا به بازار معرفي شده است. ارزش تجارت جهاني آلوئهورا 123 ميليارد دلار است. حالا در اين بازار گسترده رقابتي اين ماييم كه جا ماندهايم و به يك ميليون و چند هزار دلار درآمد حاصل از فروش ريشه شيرينبيان، كتيرا، آنغوزه، سقز، باريجه و وشاء دل خوش كردهايم، در حالي كه از حدود 8 هزار گونه گياهي موجود در كشور 6 هزار گونه آن دارويي است و منافع اقتصادي حاصل از آن ميتواند آدمهاي زيادي را از فقر و بيكاري نجات دهد.
كارنامه كشور ما در بخش گياهان دارويي كارنامه درخشاني نيست، هر چند كه تحقيقات نيز نشان داده كه كشت گياهاني چون مريم گلي، اسطوخودوس، نعناع، بادرنجبويه، گل راعي، گل هميشه بهار، گشنيز، سياهدانه و رازيانه منافع اقتصادياش نسبت به كشت گندم و جو تا 3 برابر بيشتر است؛ ما با كشت 40گونه گياه دارويي از چين كه بيشتر از 200 گونه ميكارد خيلي عقب افتادهايم.
گياهان دارويي گرفتار زنجيرهاي از مشكلاتند، چون جنگل، مرتع و رويشگاههاي طبيعي آنها با مشكلات پنجه در پنجه هستند. سالهاست چندين ميليون راس دام مازاد، مراتع را ميجوند و از بين ميبرند، چون روستاييان و عشايري كه زندگيشان وابسته به چريدن دامها در جنگلها و مراتع است اگر جلوي راهشان گرفته شود شدت فقر زمينگيرشان ميكند. آنها هيچ شغل جايگزيني ندارند براي همين يا گياهان دارويي را دانسته و ندانسته به خورد دامهايشان ميدهند يا اين گياهان را ميچينند و روانه بازار فروش ميكنند. بيشتر اوقات هم فشار بهرهبرداري آنها به اندازهاي زياد است كه رويشگاه كمكم تنك ميشود و بعد از چند سال ردپايي از گياه دارويي در آن نميماند؛ امروز از آنغوزه شيراز و نرگس فارس فقط خاطرههايش مانده است. در ايران كاشت گياهان دارويي هم جدي گرفته نميشود و هيچ طرح يكپارچه و سراسري كه به علاقهمندان به فعاليت در اين حوزه نقشه راه نشان دهد وجود ندارد. نيروي متخصص در اين بخش نيز بسيار اندك است در حالي كه نبود برنامهاي مدون سبب شده تا داروهاي گياهي ايران به صورت خام آن هم در بستهبنديهاي نامناسب با قيمتهاي ارزان به كشورهاي ديگر صادر شود و در فقدان فناوري فرآوري گياهان دارويي در كشور، محصولات خام صادر شده خودمان را اينبار با چند برابر قيمت از كشورهاي صاحب دانش فراوري بخريم. صادرات هم لجامگسيخته است و صادركنندگان با ترفندهاي خاص خودشان حتي گياهان دارويي ممنوعه را به خارج از كشور ميفرستند؛ همين موضوع براي برداشت بيشتر از محصولات جنگلي و مرتعي انگيزه ايجاد ميكند.
فريبرز غيبي مديركل دفتر امور منابع جنگلي سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري كشور همه اين موضوعات را دغدغه دلسوزان گياهان دارويي ميداند. او به «جامجم» ميگويد: يكي از معضلات در بخش گياهان دارويي نبود جايگاه ويژه براي اين گياهان در گمركات است به طوري كه ماموران گمرك، گياهان دارويي را نميشناسند و صادركننده ميتواند به راحتي و با دادن رشوه بار خود را از گمرك رد كند. براي همين اگر ميخواهيم مبادي خروجيمان را كنترل كنيم بايد ماموران گمرك را آموزش دهيم. نبود تكنولوژي فرآوري گياهان دارويي نيز از جمله مشكلات بزرگ اين بخش است، يعني گياهان دارويي از رويشگاهها برداشت ميشوند و عرصههاي طبيعي فشار ناشي از بهرهبرداري را تحمل ميكنند، اما در نهايت مواد به صورت خام صادر ميشود، البته خارجيها هم خريد مواد خام از ما را بر خريد محصولات ثانويه ترجيح ميدهند.
غيبي كه معتقد است كيفيت داروهاي گياهي توليدي كشور نيز تابع استاندارد خاصي نيست و اثربخشي مورد انتظار را ندارد از واگذاري امور مربوط به بهرهبرداري از رويشگاهها از طريق مزايده انتقاد كرد و گفت: يكي از اهداف ما ساماندهي بهرهبرداري است، اما هماكنون طرحها به مزايده گذاشته ميشود و كسي كه مزايده را ميبرد چون قيمت بالاتري پيشنهاد داده بهرهبرداري از رويشگاه را نيز از آن خودش كرده و طبيعي است براي كسب سود و جبران مبلغي كه براي برنده شدن در مزايده خرج كرده بر مرتع و جنگل فشار بيشتري بياورد، اما اين خلاف خواسته ماست. ما ميخواهيم بهرهبرداري از گياهان دارويي به تعاونيهايي كه مردم محلي تاسيس كردهاند، واگذار شود چون مردم بومي وقتي ببينند از رويشگاههاي محل زندگيشان درآمد كسب ميكنند خودشان نقش سرباز حفاظتي را بازي ميكنند، اما چه بايد كرد كه قانون معاملات دولتي ميگويد هر معاملهاي كه در ايران انجام ميشود بايد به شكل مزايده و مناقصه صورت بگيرد.
البته مشكل رويشگاههاي طبيعي ايران فقط اينها نيست، نظارت بر اين رويشگاهها پررنگ نيست چون سازمان جنگلها، نيرو و امكانات براي نظارت مستمر و موثر در اختيار ندارد. غيبي ميگويد در هر اداره كل منابع طبيعي فقط يك مسوول گياه دارويي وجود دارد كه بايد همزمان كار نظارت، احيا و بهرهبرداري را مديريت كند. اين در حالي است كه در سازمان جنگلها براي گياهان دارويي تشكيلات مناسبي هم وجود ندارد و هماكنون يك گروه 5 نفره در دفتر منابع جنگلي كارها را پيش ميبرد كه اگر بخواهيم كارها سر و ساماني بگيرد بايد اين گروه در حد يك دفتر ارتقا پيدا كند.
گياهان دارويي در ايران متولي مشخصي ندارد؛ از يك سو وزارت بهداشت بخش فراوري گياهان براي توليد دارو را در دست گرفته و از سوي ديگر وزارت جهاد كشاورزي توليگري گياهان دارويي چون زيره و زعفران را كه در زمينهاي زراعي مردم كشت ميشود در اختيار گرفته است. در اين ميان گياهان خودرو و طبيعي نيز در اختيار سازمان جنگلهاست، صرفنظر از اين كه موسسات تحقيقاتي هم روي گياهان دارويي مانور ميدهند. اين بيسر و ساماني و چندصدايي البته محصول امروز و ديروز نيست چون از 20 سال قبل كه ستاد گياهان دارويي تشكيل شد تا زماني كه به سرانجام نرسيده منحل شد و تا امروز كه ستادي جديد جاي آن را گرفته اوضاع به همين شكل بوده است.
ستاد گياهان دارويي به اين علت به نتيجه نرسيد كه كارش علمي نبود و طرح مشخص و تفكيك وظايف و اعتبار مخصوص نداشت براي همين يك بار ديگر اين ستاد بيفرجام از خاكسترش بلند شد و اين بار در سال 89 در معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري قد برافراشت. غيبي ميگويد اين ستاد استراتژي گياهان دارويي در بلندمدت را ترسيم كرده و براي توليد، پتانسيليابي، فراوري و صنايع تبديلي و ايجاد تعامل بين عرضه و تقاضا نيز برنامه دارد. اما پرونده گياهان دارويي در كشور يك گره ديگر هم دارد؛ طرح ملي كشت، توسعه و بهرهبرداري از گياهان دارويي. وضعيتي كه همچنان در گذر زمان بلاتكليف مانده است. اين طرح در سال 78 در سازمان جنگلها مطرح شد و در سال 80 پيشنويساش آماده شد و در نهايت در سال 87 بهصورت طرح نهايي درآمد، اما حالا با گذشت 3 سال آن هم در شرايطي كه دولت در سفرهاي استانياش به خراسان شمالي و كردستان به اين طرح استناد كرده و مصوباتي داشته ولي طرح ملي همچنان در پيچ و خمهاي اداري گرد فراموشي ميگيرد.
غيبي ميگويد: ما اين طرح را به كميسيون ماده 32 معاونت برنامهريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري نيز بردهايم و دستور مستقيم معاون اول رئيسجمهور را هم گرفتهايم، اما هنوز نتيجهاي حاصل نشده است. ما اين طرح را در ستاد گياهان دارويي هم مطرح كردهايم و قرار شده با هماهنگي نهاد رياست جمهوري جلسهاي با معاونت راهبردي تشكيل دهيم و موضوع گرفتن رديف اعتباري را مطرح كنيم چون اگر ميخواهيم به وضعيت گياهان دارويي سر و سامان بدهيم و بر زخم عرصههاي منابع طبيعي مرهم بگذاريم راهي جز تصويب اين طرح و تلاش براي حفظ داشتههايمان نداريم.
اگر اين طرح تصويب شود صادرات خام گياهان دارويي محدود ميشود چون قرار است واحدهاي فراوري ايجاد شود و ارزآوري گياهان دارويي تقويت شود. اين در حالي است كه اگر سرمايهگذاران وارد بخش فراوري شوند به آنها وامهاي كمبهره هم تعلق ميگيرد، اما اين همه دستاوردهايي نيست كه تهيهكنندگان طرح ملي گياهان دارويي چشم انتظارش نشستهاند. اگر اين طرح در عرض 10 سال به ثمر بنشيند و بودجه سالانه 68 ميليارد تومان به آن تخصيص داده شود توليد سالانه گياهان دارويي به 390 هزار تن، توسعه سطح 720 هزار هكتار، اشتغالزايي 480 هزار نفر و ميزان صادرات به 294 هزار تن خواهد رسيد كه در نوع خود يك نوع ثبت ركورد به شمار ميرود. امروزه سرانه مصرف گياهان دارويي در كشورمان 25گرم است (اروپا 900 گرم و آمريكا 2500 گرم). امروز دولت به اقلام دارويي گياهي يارانه نميدهد، امروز طرحهاي صيانت از جنگلهاي زاگرس كه بر كشت گياهان دارويي تمركز كرده به كندي پيش ميرود، امروز همچنان قاچاق گياهان دارويي وجود دارد؛ همه اينها هست چون ما در طول سالها گياهان دارويي را ناديده گرفتهايم، اما ديگر وقت بياعتنايي نيست.
غيبي ميگويد: هميشه 10 برابر ميزاني كه به طور قانوني و پروانهدار از عرصهها برداشت ميشوند قاچاق ميشود و به دست تجار ميافتد، اما ما اعلام كردهايم كه تا پايان سال 90 تمام محصولاتي كه در انبارها هستند و مجوز منابع طبيعي را ندارند ميتوانند با پرداخت 15 درصد بهره مالكانه محصولات را به خارج صادر كنند، اما از امروز به بعد ديگر مجوز صادرات نميدهيم و با دارندگان اين محصولات طبق قانون قاچاق برخورد ميكنيم. اين وعده مديركل دفتر امور منابع جنگلي البته ميتواند روزنه اميدي باشد به شرط آن كه گمركات نيز با منابع طبيعي همراه شوند و البته در سطح بالاتر، حفظ و توسعه گياهان دارويي و عوايد اقتصادي، اجتماعي و بهداشتي حاصل از آن به باوري ملي تبديل شود (به نقل از بولتن نیوز، 20/5/1390).
وزير بهداشت: نظارت بر عطاريها در دستور كار معاونت درمان قرار گرفت.
دكتر مرضيه وحيد دستجردي با اشاره به اقدامات انجام شده براي ساماندهي طب سنتي و توسعه آن در كشور، از بخشنامه معاونت درمان براي نظارت بر فعاليت عطاريها خبر داد و گفت: نظارت بر عطاريها از سوي معاونت درمان آغاز شده است. وزير بهداشت با تاكيد بر آن كه لازم است به سمت داروسازي سنتي در كشور حركت شود، افزود: به اين منظور در نظر داريم ارتباطات با كشور چين افزايش يابد تا از تجربيات اين كشور در طب سنتي استفاده شود (ایسنا، 28/3/1390).
معاون وزير بهداشت: طب اسلامي در كشور احيا مي شود.
محمدعلي محققي معاون آموزشي وزير بهداشت گفت: احياي طب سنتي اسلامي از رويكردهاي اصلي اين وزارتخانه است و درنظر است طب اسلامي با گردآوري و بازنويسي منابع قديمي و نفيس آن، دوباره احيا شود. وی افزود: تاكنون 14 هزار اثر مكتوب پزشكي مربوط به دوران اسلامي در جهان، شناسايي شده است كه از اين ميان دانشكده طب سنتي دانشگاه علوم پزشكي تهران پنج هزار اثر پزشكي دوران اسلامي را جمع آوري كرده است (ایرنا، 24/3/1390).
قاچاق گیاهان دارویی به کشورهای عربی، ذخایر طب سنتی کرمان در معرض تهدید
طبیعت کرمان به خصوص در جنوب استان مملو از گیاهان دارویی منحصر بفردی همچون آویشن کرمانی است که طی روزهای اخیر و با آغاز فصل برداشت مورد سوء استفاده قاچاقچیان برای فروش در کشورهای حاشیه خلیج فارس قرار گرفته است. دلالان مردم مناطق مختلف کرمان را که به دلیل خشکسالی با مشکلات مالی مواجه شده اند فریب می دهند و با پرداخت های بسیار اندک منابع گیاهی استان را به یغما می برند که در روز گذشته آخرین مورد محموله یک تنی این گیاه دارویی از قاچاقچیان در منوجان کشف شد (خبرگزاری مهر، 23/3/1390).
با راهاندازي فروشگاه گلاب و عرقيات در نخجوان، عرقيات گياهي فارس به آسياي ميانه صادر ميشود.
مدير توسعه صنعتي و توسعه بنگاههاي شركت شهركهاي صنعتي فارس از راه اندازي نخستين مركز فروشگاهي محصولات گلاب و عرقيات استان فارس در آسياي ميانه خبر داد. سولماز دهقاني گفت: اين مركز با حمايت شركت شهرك هاي صنعتي فارس و با هدف بازاريابي محصولات خوشه صنعتي گلاب و عرقيات ميمند و ايجاد مركز فروش دائم در شهر خجند تاجيكستان ايجاد شده است (ایسنا، 23/3/1390).
نقشه پراکنش گياهان دارويي استان مازندران در مراحل نهايي تدوين است.
رييس مرکز تحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي مازندران گفت: تهيه نقشه پراکنش گياهان دارويي مرحله نهايي خود را طي ميکند. محمد اميني در ستاد استاني گياهان دارويي مازندران اظهار كرد: 18 ايستگاه تحقيقاتي با وسعت يک هزار و 600 هکتار در مازندران وجود دارد که بخشي از آن به کشت گياهان دارويي اختصاص يافته است. وي افزود: حفاظت از گونههاي گياهي از شناسايي آنها مهمتر است و بايد حمايت بيشتري از گياهان دارويي صورت گيرد (ایسنا، 16/3/1390).
ساخت مجموعه مستند «شفا» براي معرفي گياهان دارويي استان زنجان
مجموعه مستند «شفا» به منظور معرفي گياهان دارويي زنجان به عنوان يکي از اولويتهاي سرمايهگذاري در استان، به همت شبکه استاني اشراق توليد ميشود. حسين مصطفوي تهيهکننده اين مجموعه اظهار کرد: با توجه به پتانسيلهاي موجود در زنجان درخصوص پرورش گياهان دارويي و از آنجايي که توليد صنعتي گياهان دارويي از اولويتهاي سرمايهگذاري در اين استان محسوب ميشود، مهمترين هدف اين مجموعه، آشنايي مخاطبان و به ويژه کشاورزان با روشهاي کشت صنعتي گياهان دارويي است. اين مجموعه در دو فصل ساخته ميشود که هر فصل شامل 13 قسمت 20 دقيقهاي است كه فصل اول آن در 25 ارديبهشت ماه کليد خورده است (ایسنا، 15/3/1390).
